تردیدی نیست که حوزه‏های علمیه و علمای متعهد در طول تاریخ اسلام و تشیع مهمترین پایگاه محکم اسلام در برابر حملات و انحرافات و کجروی ها بوده‏اند. علمای بزرگ اسلام در همه عمر خود تلاش نموده‏اند تا مسائل حلال و حرام الهی را بدون دخل و تصرف ترویج نمایند. اگر فقهای عزیز نبودند، معلوم نبود امروز چه علومی به عنوان علوم قرآن و اسلام و اهل بیت -علیهم السلام- به خورد توده‏ها داده بودند. جمع‏آوری و نگهداری علوم قرآن و اسلام و آثار و احادیث پیامبر بزرگوار و سنت و سیره معصومین -علیهم السلام- و ثبت و تبویب (فصل بندی) و تنقیح آنان در شرایطی که امکانات بسیار کم بوده است و سلاطین و ستمگران در محو آثار رسالت همه امکانات خود را به کار می‏گرفتند، کار آسانی نبوده است که بحمداللَّه امروز نتیجه آن زحمات را در آثار و کتب با برکتی همچون ˈکتب اربعهˈ (کتاب های چهارگانه معتبر احادیث فقهی شامل ˈالتهذیبˈ و ˈالاستبصارˈ نوشته ˈشیخ طوسیˈ، ˈمن لا یحضره الفقیهˈ از ˈشیخ صدوقˈ و ˈالکافیˈ نوشته ˈشیخ کلینیˈ) و کتاب های دیگر متقدمین و متاخرین از فقه و فلسفه، ریاضیات و نجوم و اصول و کلام و حدیث و رجال، تفسیر و ادب و عرفان و لغت و تمامی رشته‏های متنوع علوم مشاهده می‏کنیم. اگر ما نام این همه زحمت و مرارت را جهاد فی سبیل الله نگذاریم، چه باید بگذاریم؟در بعد خدمات علمی حوزه‏های علمیه سخن بسیار است که ذکر آن در این مختصر نمی‏گنجد. بحمداللَّه حوزه‏ها از نظر منابع و شیوه‏های بحث و اجتهاد، غنی و دارای ابتکار است. تصور نمی‏کنم برای بررسی عمیق همه جانبه علوم اسلامی طریقه‏ای مناسبتر از شیوه علمای سلف یافت شود. تاریخ بیش از هزار ساله تحقیق و تتبع علمای راستین اسلام گواه بر ادعای ما در راه بارور ساختن نهال مقدس اسلام است. صدها سال است که روحانیت اسلام، تکیه گاه محرومان بوده است؛ همیشه مستضعفان از کوثر زلال معرفت فقهای بزرگوار سیراب شده‏اند؛ از مجاهدات علمی و فرهنگی آنان که به حق از جهاتی ˈافضل از دماء شهیدانˈ است که بگذریم، آنان در هر عصری از اعصار برای دفاع از مقدسات دینی و میهنی خود مرارت ها و تلخی هایی متحمل شده‏اند و همراه با تحمل اسارت ها و تبعیدها، زندان ها و اذیت و آزارها و زخم زبان ها، شهدای گرانقدری را به پیشگاه مقدس حق تقدیم نموده‏اند. شهدای روحانیت منحصر به شهدای مبارزه و جنگ درایران نیستند، یقینا رقم شهدای گمنام حوزه‏ها و روحانیت که در مسیر نشر معارف و احکام الهی به دست مزدوران و نامردمان، غریبانه جان باخته‏اند زیاد است.در هر نهضت و انقلاب الهی و مردمی، علمای اسلام اولین کسانی بوده‏اند که بر تارک جبین‏شان خون و شهادت نقش بسته است. کدام انقلاب مردمی- اسلامی را سراغ کنیم که در آن حوزه و روحانیت پیش کسوت شهادت نبوده‏اند و بر بالای دار نرفته‏اند و اجساد مطهرشان بر سنگفرش های حوادث خونین به شهادت نایستاده است؟ در 15 خرداد و در حوادث قبل و بعد از پیروزی، شهدای اولین، از کدام قشر بوده‏اند؟ خدا را سپاس می‏گزاریم که از دیوارهای فیضیه گرفته تا سلول های مخوف و انفرادی رژیم شاه‏ و از کوچه و خیابان تا مسجد و محراب امامت جمعه و جماعات و از دفاتر کار و محل خدمت تا خطوط مقدم جبهه‏ها و میادین مین، خون پاک شهدای حوزه و روحانیت افق فقاهت را گلگون کرده است و در پایان افتخارآمیز جنگ تحمیلی نیز رقم شهدا و جانبازان و مفقودین حوزه‏ها نسبت به قشرهای دیگر زیادتر است. بیش از دو هزار و 500 نفر از طلاب علوم دینیه در سراسر ایران در جنگ تحمیلی شهید شده‏اند و این رقم نشان می‏دهد که روحانیت برای دفاع از اسلام و کشور اسلامی ایران تا چه حد مهیا بوده است.* از پیام امام خمینی به مراجع، علما و روحانیت (منشور روحانیت) سوم اسفند 1367